banner440

banner357

banner369

27.08.2015, 12:00 1020

Akıllı ve Ukâlâ Kelimesi Üzerine Birkaç Not

Hikaye edilir ki bir grup, akıl hastanesine gezmeye gider..

Ziyaretçiler, tel örgüler arkasında kendilerini merakla izleyen hastalara şöyle sorarlar:

--- Sizler, içerde nasılsınız..?

Akıl hastaları cevaben:

--- Biz iyiyiz de siz içerdekiler nasılsınız..?

Bu kısa anekdot bize şu Arap atasözünü hatırlatıyor:

“Her insan, kendi aklından memnundur.”

Psikiyatri bilimine göre de, bir insan kendi aklından memnun olmazsa yaşayamaz..

Evet, kişinin kendi aklından memnun olması, ayrı bir şey; ancak kendi aklıyla yetinmesi ve başkalarının aklına ve tecrübesine ihtiyaç duymaması ayrı bir şeydir.

Abbasi Halifesi Harun Reşid ile kardeşi Behlül Dana arasında geçen diyaloglara baktığımız zaman, Harun Reşid’in yer yer Behlül Dana’ya imrendiğini görürüz.

Akıllı, aklı olan ve aklını doğru kullanmak isteyen, kendi aklı ile yetinmeyen; çevresindeki insanlara da danışan ve onların da aklından, tecrübelerinden yararlanmaya çalışan kişi demektir.

Bunun için meşhur bir darb-ı meseldir: “Bin bilsen de, bir bilene sor!” denir.

Ukâlâ ise, akıllı geçinen ve kendisinden başka kimsenin aklını beğenmeyen kişi için kullanılır.

Araplar, ukâlâ ile ahmak kelimelerini birbirine yakın kullanırlar ve “akıllı deliler” (ukâlâu’l-meccanîn) adında oldukça yaygın kitaplar yazmışlardır. Bunlarda en meşhuru en-Nisaburi’nin (h. 406/m.1105) eseridir.

Bizde ise, aptal ve ahmak kelimesi oldukça yaygındır.

Batı dünyasında bu konuda yazılmış en önemli eserlerden birisi, belki de ilki, Kuzey Avrupa Rönesansı'nın önemli ustası ve klasik edebiyat araştırmacısı, hümanist ve ilahiyatçı bilge filozof Desiderius Erasmus’un (1466-1536), Türkçeye “Deliliğe Methiye (Övgü) olarak çevrilen eseridir.

Dönemin yobazlığına, din istismarcılığına, krallarla din adamlarının birlikte oluşturdukları dünyayı ve cenneti parsel parsel satma istismarcılığına karşı verdiği mücadeleyi bu eserinde mizahi bir dille konu edinir.

Bu anlamda bu eser, Latin ozanı Horatius’un “Hakikati Gülerek Söylemek” ilkesinin de belki en yetkin örneği sayılabilir.

Ayrıca  Michel Foucault’un Deliliğin Tarihi adlı eseri de bu alanda yazılmış abide şaheserlerden birisidir.

Bahsettiğim bu eserler, Tıb biliminin patolojik tedavi konularını içermiyor. Tamamen, insanların “çok bilmişlik”, “bilgiçlik taslama”, “burnundan kıl aldırmama” gibi kişilik zaaflarını konu alan çalışmalardır..

Buradan şuraya gelmek istiyorum:

Batı toplumları, kendi sosyal, siyasal ve dinsel tarihi gerçekleri ile yüzleşmeyi başardılar, büyük bedeller ödediler ve bu noktaya geldiler…

İslam dünyası ise, hala geleneksel çizgisinde ısrar ederek başını kumdan çıkarmıyor ve kendisinden başka dünyada akıllı tanımıyor..

Batının bu noktaya gelmesinde belki yüzlerce faktör sayılabilir ama bunlardan birkaçını şöyle özetleyebiliz:

Birincisi, Hıristiyanlık’ta “itiraf” mekanizması, bir tür “günah çıkarma –vaftiz - tevbe” niteliği taşıdığı için, Batı toplumu, kendisi ile yüzleşmeye psikolojik olarak erken başlamıştır.

İkincisi: Batı toplumu, genetik olarak daha çok akılcı / rasyonel düşündüğü için duygularıyla fazla hareket etmez.. Bunun için de onlarda din ve dinî ritüeller daha çok sembolik anlam taşır…

İslam dünyası ve toplumu ise daha çok duygusal ve aşk boyutu ile gittiği için belirli dönemler hariç (Abbasi ve Selçuklu Devletleri gibi…) aklı fazla kullanmamıştır… Dolayısıyla kendi gerçekleriyle yüzleşmeye cesaret edememiştir.

İslam toplumunun bir diğer özelliği de, dindeki “tevbe” kavramının, kul ile Allah arasında kalması ve bunun da bizi sorgulamaya, özeleştiriye ve kendimizle açıktan bir hesaplaşmaya götürmemiş olmasıdır.

Bütün bunlar, aslında Müslümanların İslâm Dinini yanlış okumaları, yanlış anlamaları ve yanlış yorumlamalarından kaynaklanıyor..

İslam Dininin özünde akıl ve akılcılık vardır, ancak duygu ve kalp boyutu ihmal edilmemelidir.

Bu yönüyle İsâm Dini bir denge dinidir… Ancak Müslümanları, bu dengeyi, bazen aklın, bazen de duyguların lehine bozarak hata yapmışlardır. Önemli olan bu dengenin kurulması ve korunmasıdır.

Sonuç olarak şunu söylemek istiyorum:

Batı toplumları, “ukâlâ” dönemlerini tamamladılar; “akıllı” dönemlerine geçtiler..

Biz ise, hâlâ “ukâlâ” dönemini yaşamaktayız..



Yorumlar (0)
Yorum yapabilmek için lütfen üye girişi yapınız!
banner359
19
açık
Günün Anketi Tümü
jethaber.com.tr Haber Sitesini Nasıl Buluyorsunuz
jethaber.com.tr Haber Sitesini Nasıl Buluyorsunuz
Namaz Vakti 24 Ekim 2021
İmsak 05:16
Güneş 06:37
Öğle 12:16
İkindi 15:17
Akşam 17:45
Yatsı 19:01
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Trabzonspor 10 24
2. Hatayspor 9 19
3. Fenerbahçe 9 19
4. Beşiktaş 9 17
5. Konyaspor 10 17
6. Karagümrük 9 17
7. Galatasaray 9 17
8. Alanyaspor 9 17
9. Altay 10 15
10. Adana Demirspor 9 12
11. Gaziantep FK 10 12
12. Öznur Kablo Yeni Malatya 10 12
13. Kayserispor 10 11
14. Sivasspor 9 10
15. Başakşehir 9 9
16. Antalyaspor 9 9
17. Giresunspor 10 9
18. Göztepe 10 8
19. Kasımpaşa 10 6
20. Rizespor 10 4
Takımlar O P
1. Ankaragücü 10 24
2. Ümraniye 9 21
3. Eyüpspor 10 20
4. Erzurumspor 10 19
5. Bandırmaspor 10 18
6. Kocaelispor 8 16
7. Tuzlaspor 9 14
8. Samsunspor 9 12
9. Boluspor 9 11
10. Gençlerbirliği 8 11
11. Menemenspor 10 11
12. İstanbulspor 9 10
13. Denizlispor 9 10
14. Altınordu 9 10
15. Adanaspor 10 9
16. Manisa FK 10 9
17. Bursaspor 8 8
18. Ankara Keçiörengücü 9 7
19. Balıkesirspor 8 6
Takımlar O P
1. Chelsea 9 22
2. Man City 9 20
3. Liverpool 8 18
4. Brighton 9 15
5. Tottenham 8 15
6. M. United 8 14
7. West Ham 8 14
8. Everton 9 14
9. Arsenal 9 14
10. Wolverhampton 9 13
11. Brentford 8 12
12. Leicester City 8 11
13. Aston Villa 9 10
14. Watford 9 10
15. Crystal Palace 9 9
16. Southampton 9 8
17. Leeds United 9 7
18. Burnley 9 4
19. Newcastle 9 4
20. Norwich City 9 2
Takımlar O P
1. Real Sociedad 9 20
2. Osasuna 10 18
3. Real Madrid 8 17
4. Sevilla 8 17
5. Atletico Madrid 8 17
6. Rayo Vallecano 9 16
7. Athletic Bilbao 9 16
8. Barcelona 8 15
9. Real Betis 9 15
10. Valencia 10 13
11. Espanyol 10 13
12. Mallorca 10 12
13. Villarreal 9 11
14. Elche 10 10
15. Celta de Vigo 9 7
16. Granada 9 7
17. Cádiz 10 7
18. Deportivo Alaves 9 6
19. Levante 9 5
20. Getafe 9 2
Günün Karikatürü Tümü